Ruim honderd jaar geleden schreef Oswald Spengler zijn Ondergang van het Avondland. Nu is het niet zo moeilijk om van iets te zeggen dat het op gegeven moment niet meer bestaat want, naar Boeddhistische wijsheid: alles dat ontstaat vergaat. Maar Spengler beschreef ook het waarom (volgens hem). Ik vermoed dat hij (en nog vele andere denkers van na 1800 die pessimistisch waren en zijn over het voortbestaan van de mens als soort) gelijk had. Maar ondertussen denk ik dat we niet alleen meer van het Avondland (Europa) kunnen spreken maar van Wereld (nee, niet die planeet die wij Aarde noemen) moeten spreken.
Honderden ‘moeilijke’ boeken heb ik ondertussen verslonden en honderden wachten nog ter bevrediging van mijn onstilbare nieuwsgierigheid. Al die (verschillende) theorieën, analyses, essays en onderzoeken leveren mij inzicht. In mijn leven en alles dat zich daar in, er omheen, wel of niet innerlijk, wel of niet in nabijheid, afspeelt. In het denken ook. Een geweldige ‘samenvatting’ is André Klukhuhn’s De algehele geschiedenis van het denken.
Eén van die inzichten wil ik kort hier met u delen. Misschien opent voor u dan ook het inzicht of kweekt het nieuwsgierigheid en dus behoefte tot verder onderzoek. Van harte aanbevolen.
Om maar gelijk met de deur in huis te vallen, ik denk dat de menselijke geest zijn hoogtepunt had rond 1800. Dat is wel even schrikken hé. Want sindsdien gaat het dus helling af. De laatste decennia zelfs exponentieel rap dalend naar absolute domheid. De teloorgang van het denken in maar een paar eeuwtjes na millennia moeizaam stijgend. Het verband met de industrialisering en digitalisering is gauw gelegd natuurlijk.
Hoe kom ik tot dit pessimistisch denken. Wel, tot ongeveer die laatste helft van de 18e eeuw schreven denkers om tot verbetering van het denken, en dus van het leven, aan te zetten. Maar veel denkers van na ongeveer 1800 publiceerden pessimistische geschriften over de geest, geestelijk vorming van de mens en het denken. Er was niets meer aan te doen, men draagt de geest ten grave, zal steeds minder in staat zijn te denken ter bevordering van de wijsheid. Nietzsche is met zijn nihilistisch instelling de meest bekende denker wat dat aangaat. Schopenhauer natuurlijk maar ook aardig wat hedendaags denkers.
Dan is er nog de praktijk. Eén wereldoorlog was blijkbaar niet genoeg om de mens weer aan het denken te zetten over zijn denken (en dus gedrag!). Er moest eerst nog een tweede volgen met de meest afschuwelijke voorbeelden van domheid in menselijk denken en gedrag. Dat hielp wel wat maar slechts eventjes. De tweede wereldoorlog en zijn ellende en menselijk lijden is de laatste paar decennia in de vergetelheid geraakt. Zij die het meegemaakt hebben zijn zo goed als verdwenen uit ons hedendaagse. Oorlogen elders in de wereld zijn niet meer dan nieuwsberichtjes (waar je dan je mening of reactie die er geheel niet toe doet onder kan zetten).
Men feest nu weer (gelijk als tijdens het interbellum tussen de twee wereldoorlogen) naar zijn ondergang toe. De teloorgang van de geest gaat op exponentiële wijze richting absolute domheid. Dat er veel mensen met een universiteit opleiding (bezig) zijn zegt niets over die mensen maar alles over het belabberde niveau van de universiteiten. Het woord vorming kent men niet meer. Er worden radertjes voor de economie gefabriceerd.
Zijn we nu, door domheid gedreven, op weg naar een derde wereldoorlog? Een definitieve? De invulling van dat ‘definitieve’ laat ik geheel aan uw eigen verbeeldingskracht over. Als u dat (nog) bezit.
